AI neemt banen af en banen erbij, vaak in dezelfde week

Uber en het Chinese Pony.ai willen de komende jaren tweeduizend robotaxi's naar vier Europese steden brengen. Geen chauffeur achter het stuur, wel een klant achterin. Het nieuws stond er zonder veel ophef bij, maar voor iedereen die nu rijdt voor zijn brood is dit geen abstract technologieverhaal. Dit is een concreet aantal auto's, in concrete steden, binnen een paar jaar.

Tegelijk komt er in Groningen iets bij. Na de AI-fabriek krijgt de stad ook een editie van de AI Salon, een netwerk waar ondernemers, onderzoekers en investeerders elkaar ontmoeten. De eerste avond is begin september bij een muziektechnologiebedrijf. Klein nieuws op zich, maar het past bij een patroon: waar een AI-fabriek neerstrijkt, komt er ook een laag mensen bij die met die techniek werken, bouwen en verkopen.

Dat is de kern van wat er nu op de arbeidsmarkt gebeurt. Aan de ene kant verdwijnt werk dat vroeger een mens deed. Aan de andere kant ontstaat werk dat vroeger niet bestond. Dat klinkt in balans, maar het is niet dezelfde persoon die de ene baan verliest en de andere krijgt. Een taxichauffeur wordt niet automatisch AI-onderzoeker. Die twee groepen wonen soms niet eens in dezelfde stad.

Een ander bericht laat zien hoe ver dat kan gaan. Google heeft data gekocht van het failliete Spirit Airlines, om AI mee te trainen. Een bedrijf gaat kapot, mensen zijn hun werk kwijt, en wat overblijft wordt grondstof voor een systeem dat elders weer nieuwe dingen mogelijk maakt. Niemand die bij Spirit werkte, heeft daar iets aan. Dat is precies het ongemakkelijke stuk van deze ontwikkeling: de winst en het verlies landen zelden bij dezelfde mensen.

Voor werkzoekenden is de praktische vraag niet of AI je vak raakt, maar wanneer en hoe. In transport en logistiek zie je het nu al aankomen. In administratief werk, klantenservice en zelfs in delen van IT gaat het net zo hard, alleen minder zichtbaar dan een auto zonder chauffeur. Het helpt om te kijken naar wat een systeem niet kan: iets uitleggen aan een boze klant, een situatie inschatten die niet in de trainingsdata stond, verantwoordelijkheid nemen als het misgaat. Dat is niet toekomstmuziek, dat is wat werkgevers nu al vaker vragen naast de vakinhoud.

Voor werkgevers ligt de opgave anders. Investeren in AI zonder uit te leggen wat dat voor het personeel betekent, levert onrust op die je zelf hebt veroorzaakt. Mensen merken het toch, of het nu een taxi is die stilstaat waar vroeger een collega stond, of software die een deel van hun werk overneemt. Eerlijk zijn over wat er verandert en wat er blijft, is geen luxe, het is de manier om personeel te houden dat je nodig hebt om de rest overeind te houden.

Bij Will Werk zien we vacatures in zowel logistiek en transport als IT en techniek, en die twee werelden bewegen nu allebei door dezelfde technologie, maar niet in dezelfde richting. Wie op zoek is naar werk of naar mensen, doet er goed aan dat verschil scherp te houden.